дастан

Илгери-илгери, жомок менен тарыхтын чеги билинбей калган заманда,
тоо сүйлөп, шамал уккан, эл угуп, жер эстеп калган бир баян бар экен.
Ошол баянды карыялар комуздун кош кылындай каккылап айтып,
балдар көзү жайнап угуп, жигиттер намыс байлап чоңойгон экен.
Ошол кезде сары-өзөн өрөөнүндө бейпил эл жашаптыр.
Таң атса — түтүн түз чыгып, кеч кирсе — боз үйлөрдөн күлкү угулуп,
жайлоодо жылкы жайылып, кыштоодо кой көбөйүп,
элдин ырысы жер менен кошо дем алып турган чагы экен.
Бирок бакыт дайым эле тынч уктабайт тура.

Уккун, оо, Көк Асманым!
Уккун, түбү терең Жер!
Уккун, шамал, мөңгү тоо —
Көөнөргөн сөздүн баарын тер!
Комуздун кылын керип чертейин,
Кылымдын үнүн иреттейин.
Баатырдын жолун баяндап,
Калк жүрөгүнө нур себейин.

Сары-Өзөн — Чүйдүн өрөөнү,
Сайрандаган эл жери.
Кара булут каптаган,
Каардуу доордун мөөнөтү.
Жылдыздуу бешик термелген,
Жыргал таап элдер эзилген.
Эл тагдырын тараза,
Эсептеген кез эле.
Бакы журтун башкарган,
Баймат көсөм бар эле.
Тегинде эркин каны бар,
Төшүндө жанган жаны бар.
Жүрөгүндө өчпөгөн,
Жалбырттаган чогу бар.

Бир таңда шамал үшкүрүп,
Каркыра кырда чакырды.
Кара суук кабар жеткенде,
Калайык журтту калтыратты:
— «Малдан зекет — ондон бир!» —
Деп, Наурызбай жоо келиптир!
Бул сөз жеткен талаада,
Буулугуп тоолор тунжурайт.
Кемпирлер жака карманып,
Керме-Тоо ичин муң чулгайт.
Наурызбай — кара бороондой,
Кылычы — чартылдаган от.
«Буйругум — мыйзам!» — деп дүңгүрөп,
Булуттуу көктү карап ок.

Төгүлбөсүн каныбыз,
Тынч болсун деп жаныбыз,
Жаманкара башында,
Он үч элчи кашында —
Сүйлөшүүгө аттанды,
Сүрүн төгүп сактанды.
Бирок аттиң, арман күн!
Элчи өлбөс ыйык мыйзамды,
Эзелки калган санааны —
Эске албай жаттар тепседи.
Элчинин канын агызып,
Эрлердин башын кескени.

Бүтүндөй журтту дүрбөтүп,
Бул окуя эсте калды.
«Ишенимдин каны төгүлүп»,
Ишенич оту өчүп жанды.
Тынчтыктын жолу кыйрады,
Намыстын оту ырбады.
Бөлүнүп жаткан уруулар,
Биримдик издеп сурады.

Ошондо Баймат үн катты,
Үнү тоодо жаңырды:
— «Мал кетсе — кайра табылар,
Намыс кетсе — табылбас!
Биз кул эмес — эркин журт,
Бизди кимдер талкалайт?»
Бул сөз чоктой чачырап,
Бут тосконду качырат.
Көк кыркадан чаң чыгып,
Кылыч күнгө жалт этти.
Жоо булуттай каптаганда,
Жердин үстү дарт этти.
Баймат турду өрт ичинде,
Көзүндө оту жалындап:
«Жеңсем — элдин бактысы,
Өлсөм — журттун намысы!»

Кыйын бир кезең чак эле,
Кеклик-Сеңир кыркасы —
Керме-Тоонун аркасы,
Эл тагдырын тараза,
Эсептешкен чак эле.
Салгылаш катуу башталды,
Сапырылып чаңдар асманда.
Душмандын саны көп экен,
Селдей каптап келиптир.
Кара чаң каптап талааны,
Көрүнбөйт тоонун карааны.

Ортодо Солто жоокери,
Ок өтпөс боолуу белдери.
Түз эле сокку урбастан,
Айлакер ыкма тандады:
Негизги сокку келгенде,
Нарк менен тосуп калышты.
Азгырып ичке киргизип,
Артка качкан түр кылды.
«Жеңдик!» — деп жоосу маашырлап,
Ичкери кирип барышты.
Канаттары бошоп жоолордун,
Катары бузула баштады.

Ошол бир кыйын учурда,
Алаамат түшкөн согушта —
Байматтын уулу Бай баатыр,
Эки жүз атчан тобу менен,
Эрдикке келип жетиптир.
Шамалдай учкан карааны,